ਰਿਆਦ— ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ‘ਚ ਹੱਜ ਕਰਨ ਗਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ‘ਚ ਸਾਊਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ‘ਤੇ ਹੱਜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਊਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਬਿਆਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਹੱਜ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਖਾੜੀ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ ਕਿ ਅੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 1100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮੌਤਾਂ ‘ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟਿੱਪਣੀ ਇਕ ਸਾਊਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ ਹੈ, “ਰਾਜ ਅਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਲਤ ਫੈਸਲੇ ਲਏ ਗਏ ਜੋ ਜੋਖਮਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।”
ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਸਰੀ ਸਨ
ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਿਆਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ, 1,126 ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਸਰ ਦੇ ਸਨ। ਸਾਊਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੱਜ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 577 ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਾਊਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀ ਉਸ ਦਿਨ ਅਰਾਫਾਤ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੀਨਾ ਵਿੱਚ “ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਮਾਰਨ” ਦੀ ਰਸਮ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਾਊਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 16 ਲੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ 577 ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਅੰਸ਼ਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਹੱਜ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
